Marmara Fayı Yeniden Hareketlendi Mi? Son 30 Günde Kaydedilen Depremler Dikkat Çekiyor

Bülent Gerenler - Marmara Fayı son haftalarda yeniden dikkat çeken bir hareketlilik sergiliyor. Son 30 günlük sismik kayıtlar incelendiğinde Marmara Denizi, Tekirdağ, Çanakkale ve İstanbul açıklarını kapsayan hat boyunca onlarca küçük depremin meydana geldiği görülüyor. Bu sarsıntıların büyük bölümü günlük yaşamda hissedilmeyecek kadar düşük büyüklükte olsa da, uzun süre görece sakin görünen bölgede yeniden artan aktivite yer bilimcilerin yakından takip ettiği gelişmeler arasında yer alıyor. AFAD, Kandilli, EMSC ve diğer küresel sismik ağlarda yer alan güncel kayıtlar da Marmara’nın tamamen sessiz olmadığını ortaya koyuyor.

Son dönemde paylaşılan verilerde toplam 62 depremin kaydedildiği belirtiliyor. Bu sayı tek başına olağanüstü bir duruma işaret etmese de, depremlerin aynı tektonik sistem üzerinde kümelenmesi dikkatle değerlendirilmesi gereken bir gelişme olarak görülüyor. Çünkü Marmara Denizi’nin altından geçen Kuzey Anadolu Fay Zonu’nun kuzey kolu, dünyanın en yakından izlenen aktif fay sistemlerinden biri olmayı sürdürüyor.

Küçük Depremler Büyük Depremin Enerjisini Boşaltmıyor

Toplumda uzun yıllardır dile getirilen en yaygın yanlış inanışlardan biri, sık yaşanan küçük depremlerin büyük bir depremin önüne geçtiği düşüncesi. Ancak günümüzde yer bilimlerinde kabul gören çalışmalar bu görüşü desteklemiyor.

Küçük ölçekli depremler, fay boyunca meydana gelen çok sınırlı kırılmaların sonucunda oluşuyor. Bu kırılmalar yalnızca birkaç metre ya da onlarca metrelik bölümleri etkileyebilir. Buna karşılık Marmara’da beklenen olası büyük bir depremde yüz kilometreyi aşabilecek uzunluktaki fay segmentlerinin aynı anda kırılması gerekiyor. Dolayısıyla birkaç küçük sarsıntının, kilometreler boyunca biriken tektonik gerilimi ortadan kaldırması mümkün görülmüyor.

Uzmanların özellikle üzerinde durduğu nokta ise fayın tamamen sessiz kalmasından ziyade yaşamaya devam eden dinamik bir yapı olmasıdır. Küçük depremler, yer kabuğundaki gerilimin farklı noktalarda sürekli yeniden dağıldığını gösterir. Bu nedenle yaşanan her küçük deprem, sistemin çalışmayı sürdürdüğünü ortaya koyan doğal süreçlerin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Marmara Neden Bu Kadar Kritik Bir Bölge?

Türkiye’de meydana gelen büyük depremlerin önemli bölümü Kuzey Anadolu Fay Zonu üzerinde gerçekleşti. 1939 Erzincan depremiyle başlayan batıya doğru ilerleyen büyük kırılma zinciri, sonraki yıllarda birçok yıkıcı deprem üretti. 1999 Gölcük ve Düzce depremleri ise bu zincirin en önemli halkaları arasında yer aldı.

Bugün bilim insanlarının dikkatini Marmara Denizi’ne yönelten temel neden de bu tarihsel süreç. Çünkü 1999 depremlerinden sonra kırılmayan ana segmentlerden biri Marmara Denizi’nin altındaki bölüm olarak öne çıkıyor. Jeolojik, paleosismolojik ve jeodezik çalışmalar, özellikle İstanbul’un güneybatısındaki merkezi Marmara segmentinin önemli miktarda gerilim biriktirmeyi sürdürdüğünü gösteriyor.

Fayın bu bölümünde GPS ölçümleriyle takip edilen yer kabuğu hareketleri de dikkat çekici sonuçlar veriyor. Anadolu Levhası batıya doğru hareket etmeye devam ederken, fayın bazı bölümleri bu hareketi serbest şekilde karşılayamıyor. Bilim insanlarının “kilitli segment” olarak tanımladığı bu alanlarda hareket engellendiği için gerilim yıllar boyunca birikiyor. Bu gerilim belirli bir seviyeye ulaştığında ise enerji büyük bir depremle açığa çıkabiliyor.

Son Dönemdeki Hareketlilik Ne Anlama Geliyor?

Marmara Denizi çevresinde son haftalarda kaydedilen küçük depremler, sosyal medyada ve kamuoyunda yeniden büyük deprem tartışmalarını gündeme taşıdı. Ancak bilimsel açıdan değerlendirildiğinde, yalnızca deprem sayısındaki artışa bakılarak büyük bir depremin yakın olduğu ya da olmayacağı yönünde kesin bir çıkarım yapmak mümkün değil.

Yer bilimciler, deprem olasılığı değerlendirilirken yalnızca meydana gelen sarsıntıların sayısını değil; büyüklüklerini, derinliklerini, birbirleriyle olan mekânsal ilişkilerini, fay üzerindeki konumlarını ve zaman içerisindeki dağılımlarını birlikte inceliyor. Bu nedenle son günlerde gözlenen hareketlilik tek başına alarm niteliğinde görülmese de, Marmara’nın aktif tektonik yapısını koruduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.

Özellikle Marmara Denizi’nin orta kesiminde yer alan bazı segmentler uzun yıllardır “kilitli” olarak tanımlanıyor. Bu ifade, fayın iki tarafının birbirine takılı kaldığı ve levha hareketinin serbest şekilde gerçekleşemediği anlamına geliyor. Hareket devam etmek istediği halde fay yüzeyi bunu karşılayamadığında gerilim zaman içinde birikiyor. Bu süreç onlarca yıl hatta yüzyıllar boyunca devam edebiliyor.

2025 yılında Marmara Denizi’nde meydana gelen Mw 6.2 büyüklüğündeki deprem sonrasında Alman Yer Bilimleri Araştırma Merkezi (GFZ), kırılmanın kilitli bölgeye doğru uzandığını ve bölgede gerilim dağılımının değiştiğini açıklamıştı. Kurumun değerlendirmesinde, yaşanan depremlerin fay üzerindeki stres alanını yeniden düzenlediği, bunun ise çevredeki segmentlerde yeni depremlerin olasılığını etkileyebileceği belirtilmişti.

Bu tür açıklamalar zaman zaman yanlış yorumlanabiliyor. Fay üzerindeki gerilim dağılımının değişmesi, büyük depremin hemen gerçekleşeceği anlamına gelmiyor. Yer bilimlerinde “stres transferi” olarak adlandırılan bu süreç, bir deprem sonrasında çevredeki bazı bölümlerde gerilimin azalmasına, bazı bölümlerde ise artmasına neden olabiliyor. Etkinin hangi segmentte nasıl sonuç vereceği ise ayrıntılı jeofizik modellerle değerlendiriliyor.

Bilim İnsanları Neden Marmara’yı Yakından İzliyor?

Marmara Denizi yalnızca Türkiye için değil, dünya genelinde en yoğun takip edilen deprem bölgelerinden biri olarak kabul ediliyor. Bunun temel nedeni, yaklaşık 16 milyondan fazla nüfusa sahip İstanbul’un aktif fay sistemine oldukça yakın konumda bulunması.

Deniz tabanına yerleştirilen sismometreler, GPS ölçüm ağları, deniz jeolojisi araştırmaları ve paleosismolojik çalışmalar yıllardır aynı bölge üzerinde yoğunlaşıyor. Amaç yalnızca olası büyük depremi tahmin etmek değil, fayın davranışını daha iyi anlamak ve deprem tehlikesini bilimsel verilerle değerlendirmek.

Son yıllarda gerçekleştirilen deniz tabanı araştırmaları, Marmara’nın altındaki ana fayın tek parça düz bir yapıdan oluşmadığını gösterdi. Bunun yerine farklı segmentlerden meydana gelen karmaşık bir sistem bulunuyor. Bazı segmentlerde çok yavaş ve sürekli hareket gözlenirken, bazı bölümlerde uzun yıllardır belirgin bir kayma gerçekleşmediği tespit ediliyor. İşte en fazla dikkat çeken alanlar da bu kilitli segmentler oluyor.

Jeolojik kayıtlar da benzer bir tablo ortaya koyuyor. Deniz tabanından alınan tortul örnekleri üzerinde yapılan çalışmalar, Marmara’da geçmiş binlerce yıl boyunca büyük depremlerin belirli aralıklarla tekrarlandığını gösteriyor. Bununla birlikte bu aralıklar sabit değil. Bazı dönemlerde iki büyük deprem arasında yalnızca birkaç on yıl bulunurken, bazı dönemlerde ise birkaç yüzyıllık sessizlik yaşanabiliyor. Bu nedenle yalnızca geçen süreye bakılarak deprem zamanı hesaplanamıyor.

Deprem Sayısındaki Artış Tek Başına Risk Hesabı Değildir

Kamuoyunda sık karşılaşılan yanlış yorumlardan biri de belirli bir dönemde deprem sayısının artmasının mutlaka büyük deprem habercisi olduğu yönündeki değerlendirmeler oluyor. Bilimsel çalışmalar ise bunun çok daha karmaşık bir süreç olduğunu gösteriyor.

Aktif faylar üzerinde yıl boyunca binlerce mikro deprem meydana gelebiliyor. Bunların önemli bölümü yalnızca hassas sismik istasyonlar tarafından kaydediliyor. İnsanların hissetmediği bu depremler, yer kabuğundaki doğal hareketlerin devam ettiğini gösteriyor ancak tek başlarına yaklaşan büyük bir depremi işaret etmiyor.

Buna karşılık uzun süre tamamen sessiz kalan aktif bir fay da güvenli kabul edilmiyor. Çünkü bazı büyük depremler öncesinde dikkat çekici bir öncü aktivite görülürken, bazı büyük depremler hiçbir belirgin uyarıcı işaret vermeden meydana gelebiliyor. Deprem biliminin bugün geldiği noktada, belirli bir gün veya hafta için kesin zaman tahmini yapmak mümkün değil.

Bu nedenle Marmara çevresinde son dönemde kaydedilen 62 küçük deprem, “büyük deprem geliyor” şeklinde yorumlanamayacağı gibi “tehlike geçti” biçiminde de değerlendirilemez. Bilimsel açıdan söylenebilecek en net ifade, Marmara Fayı’nın aktif tektonik karakterini sürdürdüğü ve bölgenin sürekli izlenmesi gerektiğidir.

Deprem Riski Azalmadı, Hazırlık İhtiyacı Devam Ediyor

Bilim insanlarının üzerinde ortaklaştığı en önemli noktalardan biri, Marmara Bölgesi’ndeki deprem tehlikesinin ortadan kalkmadığı gerçeği. Bugün yürütülen araştırmaların büyük bölümü, olası depremin tam zamanını belirlemekten çok, fayın davranışını anlamaya ve riskleri daha doğru hesaplamaya odaklanıyor.

Bu nedenle deprem kayıtlarında görülen her hareketlilik dikkatle inceleniyor. Ancak tek başına birkaç günlük ya da birkaç haftalık sismik aktivite üzerinden kesin tahminlerde bulunulmuyor. Deprem bilimi hâlâ belirli bir gün veya saat vererek büyük depremleri öngörebilecek bir noktada değil.

Buna rağmen Marmara Denizi’nin altındaki Kuzey Anadolu Fay Zonu üzerinde gerilim birikiminin sürdüğüne ilişkin çok sayıda jeolojik ve jeofizik çalışma bulunuyor. Özellikle merkezi Marmara segmentinin önemli bölümünün kilitli yapısını koruması, bölgenin uzun vadeli deprem tehlikesi açısından önemini koruduğunu gösteriyor. GFZ tarafından 2025 yılında yayımlanan değerlendirmede de, 6,2 büyüklüğündeki depremin kilitli bölgeye doğru uzandığı ve stres dağılımını değiştirdiği ifade edildi. Bunun büyük bir depremin hemen gerçekleşeceği anlamına gelmediği, ancak fayın dinamik yapısının sürdüğünü gösterdiği vurgulandı.

Son 30 günlük sismik kayıtlarda Marmara Denizi, Çanakkale, Tekirdağ ve İstanbul çevresinde kaydedilen çok sayıdaki küçük deprem de aynı çerçevede değerlendiriliyor. Bu hareketlilik, fayın hâlâ aktif olduğunu ve enerji aktarımının doğal süreçler içerisinde devam ettiğini gösteriyor. Küçük depremler tek başına yaklaşan büyük bir depremin habercisi olarak değerlendirilmese de, “tehlike geçti” şeklinde yorumlanmaları da bilimsel verilerle örtüşmüyor.

Uzmanlar bu nedenle tartışmayı yalnızca deprem sayısı üzerinden yürütmenin doğru olmadığını belirtiyor. Asıl önemli olan; yapı stokunun güçlendirilmesi, güncel deprem yönetmeliklerine uygun binaların artırılması, erken uyarı ve izleme sistemlerinin geliştirilmesi ile bireysel afet hazırlıklarının ihmal edilmemesi olarak öne çıkıyor.

Marmara’da yaşayan milyonlarca kişi için en gerçekçi yaklaşım, depremi beklemek yerine depreme hazırlıklı olmak olarak görülüyor. Çünkü fayın ne zaman kırılacağını bugünkü teknolojiyle söylemek mümkün olmasa da, aktif bir tektonik sistem üzerinde yaşamaya devam edildiği bilimsel olarak bilinen bir gerçek olmayı sürdürüyor. Bülent Gerenler - Teknoloji Medya